Beschouwing over Mycofilie

Omdat er in het westen van Europa geen of althans weinig plaatsnamen of namen van waterwegen voorkomen die zijn ontstaan vanuit het woord ”paddenstoel” is het interessant na te gaan waarom dat in Oost Europa juist nu wel het geval geweest is.

In onze Nederlandse taal komen maar twee woorden voor die gebruikt worden om de vruchtlichamen van schimmels aan te duiden, namelijk paddenstoel en zwam.

Paddenstoel gebruiken we het meest en het woord zwam gebruiken we in combinaties, zoals vliegenzwam, bekerzwam enz.

Alle volkeren binnen West Europa van Keltische en Germaanse origine vertonen over het algemeen een reactie van afweer en angst op het fenomeen paddenstoel. Vooral omdat men onzeker is over de eetbaarheid en angstig voor het gifgehalte

Daarentegen vertonen de Slavische volkeren een grote voorliefde voor alles wat met schimmels en zwammen te maken heeft. Beide culturen ondervinden weinig last van hun liefde of antipathie tegen dit fenomeen. De ene cultuur weet precies welke paddenstoel voor consumptie geschikt is, terwijl de andere vanuit diepgewortelde angst zelden of nooit paddenstoelen uit de vrije natuur zal consumeren.

Slavische- en sommige mediterrane volkeren vertonen een “mycofiel” gedrag, terwijl de Keltische en Germaanse volkeren een “mycofoob” gedrag vertonen.( resp. liefde voor- en afschuw van paddenstoel-achtigen).

 

Hoe komt dit?

Het woord zwam, het Griekse “spongos” en het Latijnse “fungus” is te herleiden via het Hongaars tot oude Oeral-talen die nu nog steeds gesproken worden. In die talen bestaat een woordengroep waarin allerlei woorden voorkomen die te maken hebben met het gebruik van de vliegenzwam door de medicijnmannen, Sjamanen en de hoofdmannen uit het volk.

De woorden zwam en sjamaan zouden een direct verband met elkaar hebben volgens de grote paddenstoelkenner Gordon Wasson. De vliegenzwam werd van oudsher gebruikt als roesmiddel om in contact te komen met de goden. Het eten ervan werd gevolgd door een periode van hyperactiviteit. De Sjamanen dansten uren op het monotone ritme van trommels Daarna volgde een diepe slaap waarin de gebruiker visioenen had. Er is zelfs een geheim boek door de elite van de Indo-Ariërs over dit onderwerp geschreven. De “Rig Veda” waarin de cultus rondom de vliegenzwam wordt genoemd.

Waarom heeft het woord zwam in onze cultuur dan een nare klank?  

De paddenstoelcultus breidde zich verder naar het oosten uit en reikte tot in het Noorden van India waar toen de Indo-Ariërs woonden. Dezen zagen de amfibie pad (bufo bufo) als brenger van geluk in samenhang met de sjamaan cultus. Naar het westen toe breidde deze cultus zich ook uit tot aan de Oostzee. Het fenomeen kwam echter niet verder naar het westen, omdat de Kelten en later de Christenen zich verzetten zich tegen de heidense rituelen rondom de paddenstoel en de pad. Dat was de oorzaak dat deze cultuur in het westelijk deel van Europa geen bodem kreeg.   

Wasson G. en Wasson Valentina Pavlovna,  Mushrooms, Russia and History. 1957.